( 6 ) روان‌شناسى كوفيان به طور كلّى ، ويژگىهاى روانى بيشتر جامعه آن روزگارِ كوفه را كه در شكست ظاهرى نهضت امام حسين عليه السلام دخيل بوده‌اند ، مىتوان چنين برشمرد : يك . نظام‌ناپذيرى هسته اوّليه شهر كوفه را قبايل بَدَوى ( صحرانشين ) تشكيل مىدادند كه بنا به علل مختلف ، در فتوحات اسلامى شركت جستند و سپس از صحرانشينى و كوچرَوى ، به شهرنشينى روى آوردند ؛ امّا با اين حال ، خُلق و خوى صحرانشينى خود را از دست نداده بودند . يكى از ويژگىهاى صحرانشينان ، داشتن آزادى بى حدّ و حصر در صحراها و بيابان‌هاست . از اين رو ، آنان از همان ابتدا به درگيرى با اميران خود پرداختند ، به گونه‌اى كه خليفه دوم را به ستوه آوردند ، تا جايى كه از دست آنان ، اين‌چنين شِكوه نمود : چه مصيبتى بالاتر از اين كه با صد هزار جمعيّت ، رو به رو باشى كه نه آنها از اميرى خشنودند ، و نه اميرى از آنان رضايت دارد ؟ ! « 1 » مىتوان گفت كه چنين جامعه‌اى ، امير عادل و آزادانديش را بر نمىتابد . در اين جامعه ، مردم از اين گونه اميران ، سوء استفاده مىكنند ، در مقابل آنها به معارضه بر مىخيزند و از فرمان آنان ، اطاعت نمىنمايند . نمونه همه اين نشانه‌ها را در رفتار

--> ( 1 ) تاريخ الطبرى : ج 4 ص 165 .